woensdag, 19 oktober 2022 11:43

Amalia, First Lady in de 17e eeuw

Museum Het Prinsenhof in Delft is bij natuurlijk bekend als de plek waar Willem van Oranje is vermoord. De laatste jaren organiseert Museum Prinsenhof steeds vaker prachtige tentoonstellingen. Tot 8 januari 2023 bijvoorbeeld kunnen bezoekers daar genieten van de schitterende manier waarop het museum de aandacht vestigt op Amalia, de vrouw van Frederik Hendrik. Amalia, met drie A’s erin, krijgt in het Prinsenhof aandacht met maar liefst zeven A’s: Avontuurlijk, Aanwezig, Aanzien, Autoritair, Assertief, A-Typisch en Aanhouder.

     

De Winterkoning en de Winterkoningin

De Winterkoning

Als Elisabeth Stuart en haar Frederik V, die keurvorst is van het vorstendommetje de Palts en koning van Bohemen, uit hun gebied moeten vluchten, biedt onze Maurits, die net ervoor in 1619 Van Oldenbarnevelt heeft laten onthoofden,  hen aan naar Den Haag te komen. In de woning die Van Oldenbarnevelt voor zijn schoonzoon had gekocht aan de Kneuterdijk is immers plek zat. Het is bovendien maar tijdelijk en het pand en vrij groot. Maar ja, 200 man personeel en 100 paarden dat leidt toch tot wat financiële en logistieke problemen. En dat tijdelijke, zo blijkt later, moet je ruim zien: hoewel Frederik V in 1632 aan de pest overlijdt, blijft Elisabeth Stuart tot 1661 in Den Haag wonen. En ze blijft zich, ook wat haar uitgaven betreft, 40 jaar lang gedragen als een vorstin.

 

Amalia 28 jaar

Hofdame Amalia

Een van de hofdames van deze Elisabeth is Amalia van Solms, gravin van het Duitse Braunfels. Den Haag heeft in die jaren bij lange na niet de grandeur van Praag, haar eerdere woonomgeving, maar het geluk is aan haar zijde. In 1625 overlijdt prins Maurits, zijn halfbroer Frederik Hendrik kan hem opvolgen, mits hij trouwt. En dan komt Amalia in beeld. Zij wordt prinses en vrouw van de nieuwe stadhouder. Zo krijgt de voormalige hofdame de meest invloedrijke positie voor een vrouw in deze tijd van de Republiek. Ze wordt First Lady en zal die rol met verve vervullen.

Op de voorgrond Frederik en Elisabeth, daarachter Amalia en Frederik Hendrik

 

Twee rivalen

Zeven jaar geleden, in 2014, besteedde het Haags Historisch Museum ook al aandacht aan Amalia, de tentoonstelling ‘Rivalen aan het Haagse Hof’, over de verhouding tussen de dames Elisabeth en Amalia. Elisabeth bewoonde een ‘huurhuis’, had geen geld en geen land, maar was wel vorstin. Amalia, de voormalige hofdame van Elisabeth, was de belangrijkste vrouw in de Republiek, bewoonde een rijk gestoffeerde vleugel op het Binnenhof en geld speelde geen enkele rol, maar ze was wel slechts prinses. Dat moet in die tijd tot, in onze ogen, hilarische protocollaire toestanden hebben geleid.

 

Olifant Hansken

Hofcultuur op het Binnenhof

Hoewel Maurits ook wel van een feestje hield, kwam in de 17e eeuw pas, met de komst van Amalia, een heuse hofcultuur het Binnenhof binnen. Een kunstverzameling, luxe meubels, een praalbed om u tegen te zeggen, Japans aardewerk, Chinees porselein, paleizen en vorstelijke tuinen. Uiterlijk vertoon, die de macht en het aanzien van het Oranjehuis moest uitstralen – naar binnen én buitenland. Zo draaide Frederik er zijn hand niet voor om, een olifant, ‘Hansken’, vanuit Ceylon naar het Binnenhof te laten brengen, alles ter bevestiging én verhoging van de status. Ook de rivaliteit tussen Elisabeth en Amalia was goed voor de kunsten en zorgde voor talloze opdrachten voor kunstenaars.

De Triomf van Frederik Hendrik

De Oranjezaal

In 1646, een jaar voor zijn overlijden, vraagt Frederik Hendrik de Staten Generaal om na zijn dood ‘syn huysvrau’ als zijn vertegenwoordiger aan te stellen. Dat staan ze weliswaar niet toe, maar het geeft wel aan hoe groot de macht en het aanzien van Amalia was. En hoe overtuigd Fredrik Hendrik was van haar capaciteiten. Amalia vereert hem en haar blijk van verering bestaat nog steeds: de Oranjezaal in Huis Ten Bosch.

Meer dan tien schilders toveren de ruimte om tot één kunstwerk van vloer tot en met plafond. Het zijn niet de minsten: Salomon de Bray, Jacob van Campen, Abraham Willaert, Jan Lievens, Pieter Soutman, Jacob Jordaens, Theodor van Thulden en natuurlijk hofschilder Gerard van Honthorst. Deze laatste maakt niet enkel bovenin, midden in het plafond, het medaillon van Amalia zelf, maar is ook verantwoordelijk voor het doek ‘Huwelijk van Frederik Hendrik met Amalia’. Jacob Jordaens maakt het imposante ‘De Triomf van Frederik Hendrik' dat de hele oostwand bestrijkt.

“Amalia,  Ambitie met Allure” – een tentoonstelling om niet te missen ! Museum Prinsenhof te Delft. Nog te zien tot 8 januari.

 

Piet Vernimmen

Belangstelling voor een koninklijke wandeling door Den Haag? Stuur een mailtje naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

 

 

vrijdag, 02 september 2022 04:58

Van der Hem en Sluijter in Design Museum Dedel

Huis Dedel bestaat al een jaar of drie als museum en toch is het nog lang niet bij iedereen bekend. Daar moet verandering in komen, want het is niet alleen pracht van een gebouw, het bezit bovendien een schitterende collectie posters. Huis Dedel richt zich op reclame en vormgeving van de 19e eeuw tot nu en dan vooral op posters! En die posters, die reclame-uitingen zeggen iets over de tijd waarin ze zijn ontstaan.  

   

Grafische vormgeving en reclame

Het museum is bij het grote publiek nog een onbekende. Het museum laat de posters in de zalen zoveel als mogelijk aansluiten bij de actualiteit. Tot oktober is nog een aantal affiches te zien van ‘KLM 100 jaar’ en in juni maakte het museum onderdeel uit van het Haagse Art-Nouveau Festijn: de originele affiches van Mucha en Toorop hangen nog op zaal. En ook tot oktober affiches uit Tempo Doeloe.

                         

Piet van der Hem

Tot oktober 2022 presenteert het museum een prachtige tentoonstelling het grafische werk van Willy Sluiter en Piet van der Hem. Van der Hem (1885-1961) was tekenaar, schilder en boekbandontwerper. Na zijn studie in Amsterdam en Parijs (tot 1908) maakte hij vanaf 1914 tekeningen voor De Nieuwe Amsterdammer. Politieke tekeningen waarin de soms wrange humor niet ontbrak. Daarnaast maakte hij voor bedrijven reclamefolders en affiches. Recensenten schreven over Van der Hem:  "Hier is een tekenaar van bewonderenswaardige vaardigheid, lenigheid, klaarheid en puntigheid aan het werk".

   

Willy Sluijter             

Willy Sluier werd als tekenaar ontdekt door de Haagse schilder Benard Blommers . Sluijter werd onder andere lid van Pulchri. Hij schildert in Katwijk, zijn woonplaats, zeegezichten visserstafereeltjes. Maar ook het mondaine stadsleven is ‘m niet vreemd. Daarover gesproken: Van der Hem had een kortstondige relatie met Mata Hari…

Sluijter zijn grafisch werk kenmerkt zich door het afbeelden van mensen. Dus bijvoorbeeld op een reclameposter voor de spoorwegen zie je geen trein, maar wel een stijlvol stel op het perron, vol afwachting op de dingen die komen gaan.

   

Piet en Willy

Willy Sluiter brak als affichemaker door met zijn affiche voor de Hollandsche Revue. Felle kleurvlakken, wilde belettering. Dat was iets nieuws en trok de aandacht. Nog veel commerciële opdrachten zouden volgen. Piet van der Hem daarentegen had al in 1912 het baanbrekende affiche voor ’t Cafétje gemaakt. Het was gedurfd om het midden van een voorstelling leeg te laten. Maar hier werkt dat uitstekend.  

In tegenstelling tot Willy Sluiter werkte Piet van der Hem meestal voor zijn vrienden in de theaterwereld en voor ideële doelen, waar de budgetten krap waren. Hij tekende dan de affiches zelf op de grote lithostenen. Dat was een zware klus en een hele kunst. Tekst werd dan ook meestal overgelaten aan een beroepslithograaf. Willy Sluiter liet dat zware werk bijna altijd over aan de vaklui.

   

Politieke prenten

In de kamer van het kindermeisje ziet u een wand met een selectie van de politiek-satirische prenten die Willy Sluiter en Piet van der Hem in de 1e Wereldoorlog 1914-1918 maakten voor het weekblad de Nieuwe Amsterdammer.  Die prenten waren zo uitgesproken anti-Duits, dat de regering ingreep omdat men vreesde dat de neutraliteit van Nederland anders in gevaar zou komen. Maar er zijn ook prenten over het algemeen kiesrecht en andere typisch Nederlandse onderwerpen.

Piet Vernimmen

Benieuwd naar meer verhalen over kunst en architectuur in Den Haag? Bekijk dan de aangeboden stadswandelingen en fietstochten, zoals bijvoorbeeld 'Kunst in de Stad', 'Kunst rond Cats', 'Kunst rond Maria Hoeve', 'Besuyde Den Houte', 'Naar Ot en Sien', of 'Anders Winkelen'. Of naar de rest van het originele aanbod van kleinschalige wandel- en fietstochten in Den Haag.

 

 

 

 

zondag, 14 augustus 2022 02:27

Design Museum Huis Dedel aan de Prinsegracht

Huis Dedel bestaat al een jaar of drie als museum en toch is het nog lang niet bij iedereen bekend. Daar moet verandering in komen, want het is niet alleen pracht van een gebouw, het bezit bovendien een schitterende collectie posters. De naam ‘designmuseum’ dekt niet echt de lading. Aan de Prinsegracht geen designmeubelen of werk van moderne Italiaanse vormgevers als Alessi of design van Memphis, zoals het Design Museum in Gent tentoonstelt.

Nee, Huis Dedel richt zich op reclame en vormgeving en dan vooral op posters! En die posters, die reclame-uitingen zeggen iets over de tijd waarin ze zijn ontstaan

  

De gracht

Toen in de 17e eeuw in Amsterdam de grachtengordel werd aangelegd, kon Den Haag niet achterblijven en werd de Prinsegracht gegraven. Het stadsbestuur stond een chique gracht voor ogen en verordonneerde dat de panden minimaal 5 ramen breed moesten zijn, ofwel vier ramen en een deur. Dat de elite en belangrijke instellingen zich hier vestigden is nog steeds te zien: De Boterwaag, Het Boterhuis, Het Koorenhuis, Huis Luchtenburch, de patriciershuizen op nr 4 en nr 6 en natuurlijk op nummer 15: Huis Dedel.

                   

De familie Dedel

Willem Dedel (1590-1650), advocaat en griffier bij de Hoge Raad, liet als een van de eersten in het rijtje Prinsengracht 15 bouwen. Het pand lijkt heeft de nodige overeenkomsten met het Mauritshuis, dus hoogstwaarschijnlijk hebben Jacob van Campen of Pieter Post zich met de bouw bemoeid. Dedel was per slot van rekening een man van standing in het Haagse wereldje van die dagen en het is geen toeval dat zijn zoon tussen 1674 en 1714 een aantal malen burgemeester van de stad werd. Jan, de kleinzoon van Johan, was afwisselend wethouder en burgemeester van Den Haag. Veel versieringen in het pand, waaronder dat indrukwekkende trappenhuis, zijn door zijn toedoen aangebracht. Tot 1798 blijft het pand in bezit van de familie. Een van de Dedels, Abraham, behoorde tot de 100 rijksten van Nederland. weliswaar op plaats 98, maar toch…

    

In 1908 koopt de eigenaar van Van Stockum’s antiquariaat, JBJ Kerling, het pand. Tot 2016 zal het verbonden blijven aan boekenveilingen. In 2017 komt het in handen van de Stichting Huis Dedel.

   

Het interieur                

Het interieur van dit voormalige burgemeesterspand heeft zichtbaar te lijden gehad van de boeken-functie. In vrijwel elke zaal zijn tekenen te zien van de huidige renovatie, een tienjarenproject. Maar ook nu al zijn de hal, de salon, de zaal, de eetkamer, de zitkamer, en de vier kamers boven het bezoek meer dan waard. Het zou zonde zijn om tien jaar te wachten….

        

De trap

En dan die trap. Hier in het trappenhuis zie je nog hoe de rest van het huis er moet hebben uitgezien, rococo ten top! Minerva, levensgroot afgebeeld, met een palmtak in haar handen. Een van de medaillons beeldt Magdalena uit, de te vroeg overleden vrouw van Jan Dedel. Een rococo-trappenhuis van dit formaat: uniek in Nederland.

 

Piet Vernimmen

Benieuwd naar meer verhalen over de geschiedenis en de architectuur van Den Haag? Bekijk dan de aangeboden stadswandelingen en fietstochten, zoals bijvoorbeeld 'Drees, Oldebarnevelt en Haags Jantje', 'Echt Gebeurd!', 'Het Statenkwartier - Anekdotes en verhalen' of 'Anders Winkelen'. Of naar de rest van het originele aanbod van kleinschalige wandel- en fietstochten in Den Haag.

 

 

 

 

Een uitzinnige menigte lyncht op 20 augustus 1672 bij de Gevangenpoort de broers Johan en Cornelis de Witt. Het Haags Historisch Museum aan de Korte Vijvenberg opende, 350 jaar later, op 5 juli de kleine maar bijzondere tentoonstelling ‘Rampjaar’. Het zijn slechts drie zaaltjes, maar inhoudelijk is het een sublieme tentoonstelling, omdat tekst en beeld niet enkel de historische gebeurtenissen verduidelijken, maar ook een link leggen met de huidige chaotische tijd. En de overeenkomsten zijn zo sterk, dat het bijna eng is.   

Geheim verbond

Begin 1672 lijkt er nog weinig aan de hand met de Republiek. De Vrede van Munter had in 1648 een einde gemaakt aan de 80-jarige oorlog en het kleine protestantse landje was in 24 jaar een machtige staat geworden, onder leiding van een gewoner burger, Johan van Oldenbarnevelt. Die sluit in 1667 een geheim verbond met Engeland en Zweden om de macht van Frankrijk te beperken.

                   

Jaloezie

Met lede jaloerse ogen zien Frankrijk en Engeland de groeiende macht en welvaart van de Republiek aan en ze sluiten in 1670 een verdrag om de Republiek aan te vallen. De een wil gebiedsuitbreiding, de ander wil de maritieme macht terug. En ja, op een land dat door burgers wordt bestuurd zien ze ook niks. Internationaal gezien zou het ‘t beste zijn, als de Oranjes weer aan de macht zouden komen.

    

De Ware Vrijheid                

De Regenten in de steden, de broers de Witt voorop, hadden zich rond 1650 verenigd in het idee van de Ware Vrijheid: het Oranjehuis deugde niet, nooit meer mocht iemand van dat geslacht aan de macht komen, nooit meer een Oranje-stadhouder, want erfelijke macht leidde tot wanorde, corruptie en tirannie. Dat het volk daar vaak anders over dacht, was niet relevant, want zij bezaten geen posities binnen de toenmalige stedelijke macht.

     

De inval

Een kaartje op de tentoonstelling laat zien dat de Duitse bisschoppen, na Gelderland en Overijssel, bijna bij Groningen stonden, de Franse legers waren bij Muiden. Heb je 80 jaar gevochten is er van dat hele gebied vrijwel niks meer over. Een strenge winter zorgt er bovendien voor dat de Waterlinie een ijsvlakte is geworden: de Fransen kunnen het Westen van Nederland veroveren.

Boeren

Voelen boeren zich anno 2022 ‘overvallen’ door de eisen van de stedelijke bevolking, (lees met name D’66’ers en de bestuurders uit Den Haag, die niks van landbouw weten en enkel uit zijn op eigen gewin), boeren uit 1672 zullen zich ook verraden hebben gevoeld door de regenten die de Waterlinie proclameerden. Een linie die de Hollandse steden, waar de regenten de macht in hanen hadden, beschermde, maar waarvoor de boeren hun land moesten opofferen. Het landsbelang ging voor het boerenbelang… Het is niet moeilijk te raden welke partij die plattelandsbevolking koos in het conflict tussen Oranje en de regenten…

Het dooit

De Franse leges begeven zich op de ijsvlakte en komen er al snel achter dat de dooi intreedt; verder gaan is levensgevaarlijk. Ze reageren hun frustratie af op de inwoners van Bodegraven en Zwammerdam. Pamfletten beschrijven de gruwelijkheden in woord én beeld die het Franse leger begaat. Ze maken daarbij dankbaar gebruik de tekeningen die ook al gemaakt werden tijdens de 80-jarige oorlog.

‘Portieken in Valkenbos’ is eerder verschenen in de juni-editie van wijkkrant KonkreetNieuws, de wijkkrant voor het Regentesse- en Valkenboskwartier. Zie ook www.konkreetnieuws.nl, nr 3, juni 2022, pagina 10-11.

De pamfletten

Het Haags Historisch Museum heeft in deze tentoonstelling een fraaie collage samengesteld van een aantal pamfletten, afkomstig uit het Nationaal Archief. Het portret van De Witt, maar als je het omdraait zie je een wolf, De Witt voorgesteld als de Duivel, de Oranjeprins als heldhaftig krijgsman. Ook de Schuitenpraatjes, een verzonnen weergave van gesprekken in het openbaar vervoer van die dagen, zijn enorm populair. De gesprekken gaan over De Witt en hoe het met ‘m moet aflopen. Doodsbedreigingen tegen machthebbers vanuit het volk zijn van alle tijden, zo valt te constateren in deze expositie:”Belzebub schrijft uit de hel / dat Kees de Witt haast komen zal / hij wacht hem in korte dagen/ Maar zijn kop moet eerst zijn afgeslagen / en zijn broer is ook een schelm(…)” En ja, bezoeken 350 jaar geleden ook de machthebbers thuis…

En 2020...

In vijf thema’s legt de tentoonstelling een link tussen de gebeurtenissen van 1672 en die van 2020:  het keren van de ramp, saamhorigheid, wantrouwen, verdeeldheid en geweld. Het is enerzijds geestig, met name de voorbeelden uit 2020, anderzijds drukt het de bezoeker van deze bijzondere tentoonstelling met de neus op de feiten. En de boerenprotesten van 2022 moesten toen nog komen…

Piet Vernimmen

Benieuwd naar meer verhalen over de geschiedenis Den Haag? Bekijk dan de aangeboden stadswandelingen en fietstochten, zoals bijvoorbeeld 'Drees, Oldebarnevelt en Haags Jantje', 'Echt gebeurd!', 'Het Statenkwartier - Indische Wandeling'. Of naar de rest van het originele aanbod van wandel- en fietstochten in Den Haag.

 

 

 

 

woensdag, 15 juni 2022 19:31

Portieken in Valkenbos

De Haagse wijk het Valkenboskwartier is rijk aan portieken. Valkenbos scoort binnen Den Haag hoog wat het aantal open portiekwoningen betreft.  Als je ervan uitgaat dat in Nederland nergens zoveel open portiekwoningen zijn gebouwd als in Den Haag, zou het zomaar kunnen dat ‘Valkenbos’ wat dit betreft de Nederlandse top-10 haalt.

   

                                                Cartesiusstraat                                                           Valkenboslaan     

Privacy

Rotterdam en Amsterdam geven er aan het begin van de 20e eeuw de voorkeur aan om voor hun etagewoningen één gezamenlijke voordeur te creëren. Eenmaal binnen lopen de bewoners daar de trap op tot ze bij hun eigen verdieping komen en met een sleutel kunnen ze hun woning in. Haagse stadsbestuurders vinden in die periode de gezamenlijke voordeur inbreuk op de privacy. “Elke woning een eigen voordeur”, zo is de eis.

             

                                                 Daltonstraat                                                            Keplerstraat

Vier naast elkaar

De bewoners gelijkvloers hebben de voordeur aan de straat; de bewoners van een- en tweehoog lopen via een open stenen trap naar het kleine bordesje eenhoog waar vier deuren uitkomen: twee voor de bewoners van eenhoog en twee deuren voor de bewoners tweehoog. Vaak zitten de deuren voor eenhoog aan de zijkanten en de deuren voor tweehoog in het midden. Er zijn ook portieken waar de vier deuren evenwijdig aan de straat naast elkaar zijn geplaatst. Omdat Haagse bestuurders lang de voorkeur geven aan een maximale bouwhoogte van drie verdiepingen is de Haage portiekwoning kenmerkend voor de woningbouw van 1904 tot 1940.

    

                                                    Loosduinseweg                                                      Copernicusstraat

De architectuur                

Een open, stenen trapportaal stelt voor een architect die ook ‘stedelijke schoonheid’ in zijn balboekje heeft staan, speciale eisen. Het ‘gat in de gevel’, zal op een of andere manier ‘esthetisch’ in de gevel verwerkt moeten worden. Wandelend door het Valkenboskwartier blijken er nogal wat architectonische mogelijkheden om een donker trapportaal te vermijden, zoals smalle glas-in-lood raampjes, ronde of ovalen openingen, of zelfs een enorm open gat. Vaak is de portiek-uitsparing prachtig versierd met gekleurde bakstenen die in de gevel doorlopen. En hoe mooi zijn de ranke portieken aan de Copernicuslaan. Valkenbos kent een schitterende variatie aan portieken.

     

                                                    Copernicusstraat                                                     Halleystraat

De bezorgers

Portiekwoningen: Duizenden Hagenaars zijn erin opgegroeid. Ze zijn van groot belang geweest om de Haagse woningnood aan het begin van de 20e eeuw te helpen oplossen. Desondanks zullen bezorgers van post, pakketjes, voedselkratten en wijkkranten minder blij zijn met dit type woningen. Maar ach, een beetje bezorger met smaak zal genieten van de schoonheid van de portiekwoning.

     

                                                    Valkenboskade                                                        Fultonstraat

‘Portieken in Valkenbos’ is eerder verschenen in de juni-editie van wijkkrant KonkreetNieuws, de wijkkrant voor het Regentesse- en Valkenboskwartier. Zie ook www.konkreetnieuws.nl, nr 3, juni 2022, pagina 10-11.

Piet Vernimmen

Benieuwd naar meer verhalen over kunst, geschiedenis en/of architectuur in Den Haag? Bekijk dan de aangeboden stadswandelingen en fietstochten, zoals bijvoorbeeld 'Gotische Torentjes', ‘Kunst in de stad’, 'Indische Wandeling in het Statenkwartier', of 'Anders Winkelen'. Of naar de rest van het originele aanbod van wandel- en fietstochten in Den Haag.