woensdag, 19 oktober 2022 11:43

Amalia, First Lady in de 17e eeuw

Museum Het Prinsenhof in Delft is bij natuurlijk bekend als de plek waar Willem van Oranje is vermoord. De laatste jaren organiseert Museum Prinsenhof steeds vaker prachtige tentoonstellingen. Tot 8 januari 2023 bijvoorbeeld kunnen bezoekers daar genieten van de schitterende manier waarop het museum de aandacht vestigt op Amalia, de vrouw van Frederik Hendrik. Amalia, met drie A’s erin, krijgt in het Prinsenhof aandacht met maar liefst zeven A’s: Avontuurlijk, Aanwezig, Aanzien, Autoritair, Assertief, A-Typisch en Aanhouder.

     

De Winterkoning en de Winterkoningin

De Winterkoning

Als Elisabeth Stuart en haar Frederik V, die keurvorst is van het vorstendommetje de Palts en koning van Bohemen, uit hun gebied moeten vluchten, biedt onze Maurits, die net ervoor in 1619 Van Oldenbarnevelt heeft laten onthoofden,  hen aan naar Den Haag te komen. In de woning die Van Oldenbarnevelt voor zijn schoonzoon had gekocht aan de Kneuterdijk is immers plek zat. Het is bovendien maar tijdelijk en het pand en vrij groot. Maar ja, 200 man personeel en 100 paarden dat leidt toch tot wat financiële en logistieke problemen. En dat tijdelijke, zo blijkt later, moet je ruim zien: hoewel Frederik V in 1632 aan de pest overlijdt, blijft Elisabeth Stuart tot 1661 in Den Haag wonen. En ze blijft zich, ook wat haar uitgaven betreft, 40 jaar lang gedragen als een vorstin.

 

Amalia 28 jaar

Hofdame Amalia

Een van de hofdames van deze Elisabeth is Amalia van Solms, gravin van het Duitse Braunfels. Den Haag heeft in die jaren bij lange na niet de grandeur van Praag, haar eerdere woonomgeving, maar het geluk is aan haar zijde. In 1625 overlijdt prins Maurits, zijn halfbroer Frederik Hendrik kan hem opvolgen, mits hij trouwt. En dan komt Amalia in beeld. Zij wordt prinses en vrouw van de nieuwe stadhouder. Zo krijgt de voormalige hofdame de meest invloedrijke positie voor een vrouw in deze tijd van de Republiek. Ze wordt First Lady en zal die rol met verve vervullen.

Op de voorgrond Frederik en Elisabeth, daarachter Amalia en Frederik Hendrik

 

Twee rivalen

Zeven jaar geleden, in 2014, besteedde het Haags Historisch Museum ook al aandacht aan Amalia, de tentoonstelling ‘Rivalen aan het Haagse Hof’, over de verhouding tussen de dames Elisabeth en Amalia. Elisabeth bewoonde een ‘huurhuis’, had geen geld en geen land, maar was wel vorstin. Amalia, de voormalige hofdame van Elisabeth, was de belangrijkste vrouw in de Republiek, bewoonde een rijk gestoffeerde vleugel op het Binnenhof en geld speelde geen enkele rol, maar ze was wel slechts prinses. Dat moet in die tijd tot, in onze ogen, hilarische protocollaire toestanden hebben geleid.

 

Olifant Hansken

Hofcultuur op het Binnenhof

Hoewel Maurits ook wel van een feestje hield, kwam in de 17e eeuw pas, met de komst van Amalia, een heuse hofcultuur het Binnenhof binnen. Een kunstverzameling, luxe meubels, een praalbed om u tegen te zeggen, Japans aardewerk, Chinees porselein, paleizen en vorstelijke tuinen. Uiterlijk vertoon, die de macht en het aanzien van het Oranjehuis moest uitstralen – naar binnen én buitenland. Zo draaide Frederik er zijn hand niet voor om, een olifant, ‘Hansken’, vanuit Ceylon naar het Binnenhof te laten brengen, alles ter bevestiging én verhoging van de status. Ook de rivaliteit tussen Elisabeth en Amalia was goed voor de kunsten en zorgde voor talloze opdrachten voor kunstenaars.

De Triomf van Frederik Hendrik

De Oranjezaal

In 1646, een jaar voor zijn overlijden, vraagt Frederik Hendrik de Staten Generaal om na zijn dood ‘syn huysvrau’ als zijn vertegenwoordiger aan te stellen. Dat staan ze weliswaar niet toe, maar het geeft wel aan hoe groot de macht en het aanzien van Amalia was. En hoe overtuigd Fredrik Hendrik was van haar capaciteiten. Amalia vereert hem en haar blijk van verering bestaat nog steeds: de Oranjezaal in Huis Ten Bosch.

Meer dan tien schilders toveren de ruimte om tot één kunstwerk van vloer tot en met plafond. Het zijn niet de minsten: Salomon de Bray, Jacob van Campen, Abraham Willaert, Jan Lievens, Pieter Soutman, Jacob Jordaens, Theodor van Thulden en natuurlijk hofschilder Gerard van Honthorst. Deze laatste maakt niet enkel bovenin, midden in het plafond, het medaillon van Amalia zelf, maar is ook verantwoordelijk voor het doek ‘Huwelijk van Frederik Hendrik met Amalia’. Jacob Jordaens maakt het imposante ‘De Triomf van Frederik Hendrik' dat de hele oostwand bestrijkt.

“Amalia,  Ambitie met Allure” – een tentoonstelling om niet te missen ! Museum Prinsenhof te Delft. Nog te zien tot 8 januari.

 

Piet Vernimmen

Belangstelling voor een koninklijke wandeling door Den Haag? Stuur een mailtje naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

 

 

vrijdag, 02 september 2022 04:58

Van der Hem en Sluijter in Design Museum Dedel

Huis Dedel bestaat al een jaar of drie als museum en toch is het nog lang niet bij iedereen bekend. Daar moet verandering in komen, want het is niet alleen pracht van een gebouw, het bezit bovendien een schitterende collectie posters. Huis Dedel richt zich op reclame en vormgeving van de 19e eeuw tot nu en dan vooral op posters! En die posters, die reclame-uitingen zeggen iets over de tijd waarin ze zijn ontstaan.  

   

Grafische vormgeving en reclame

Het museum is bij het grote publiek nog een onbekende. Het museum laat de posters in de zalen zoveel als mogelijk aansluiten bij de actualiteit. Tot oktober is nog een aantal affiches te zien van ‘KLM 100 jaar’ en in juni maakte het museum onderdeel uit van het Haagse Art-Nouveau Festijn: de originele affiches van Mucha en Toorop hangen nog op zaal. En ook tot oktober affiches uit Tempo Doeloe.

                         

Piet van der Hem

Tot oktober 2022 presenteert het museum een prachtige tentoonstelling het grafische werk van Willy Sluiter en Piet van der Hem. Van der Hem (1885-1961) was tekenaar, schilder en boekbandontwerper. Na zijn studie in Amsterdam en Parijs (tot 1908) maakte hij vanaf 1914 tekeningen voor De Nieuwe Amsterdammer. Politieke tekeningen waarin de soms wrange humor niet ontbrak. Daarnaast maakte hij voor bedrijven reclamefolders en affiches. Recensenten schreven over Van der Hem:  "Hier is een tekenaar van bewonderenswaardige vaardigheid, lenigheid, klaarheid en puntigheid aan het werk".

   

Willy Sluijter             

Willy Sluier werd als tekenaar ontdekt door de Haagse schilder Benard Blommers . Sluijter werd onder andere lid van Pulchri. Hij schildert in Katwijk, zijn woonplaats, zeegezichten visserstafereeltjes. Maar ook het mondaine stadsleven is ‘m niet vreemd. Daarover gesproken: Van der Hem had een kortstondige relatie met Mata Hari…

Sluijter zijn grafisch werk kenmerkt zich door het afbeelden van mensen. Dus bijvoorbeeld op een reclameposter voor de spoorwegen zie je geen trein, maar wel een stijlvol stel op het perron, vol afwachting op de dingen die komen gaan.

   

Piet en Willy

Willy Sluiter brak als affichemaker door met zijn affiche voor de Hollandsche Revue. Felle kleurvlakken, wilde belettering. Dat was iets nieuws en trok de aandacht. Nog veel commerciële opdrachten zouden volgen. Piet van der Hem daarentegen had al in 1912 het baanbrekende affiche voor ’t Cafétje gemaakt. Het was gedurfd om het midden van een voorstelling leeg te laten. Maar hier werkt dat uitstekend.  

In tegenstelling tot Willy Sluiter werkte Piet van der Hem meestal voor zijn vrienden in de theaterwereld en voor ideële doelen, waar de budgetten krap waren. Hij tekende dan de affiches zelf op de grote lithostenen. Dat was een zware klus en een hele kunst. Tekst werd dan ook meestal overgelaten aan een beroepslithograaf. Willy Sluiter liet dat zware werk bijna altijd over aan de vaklui.

   

Politieke prenten

In de kamer van het kindermeisje ziet u een wand met een selectie van de politiek-satirische prenten die Willy Sluiter en Piet van der Hem in de 1e Wereldoorlog 1914-1918 maakten voor het weekblad de Nieuwe Amsterdammer.  Die prenten waren zo uitgesproken anti-Duits, dat de regering ingreep omdat men vreesde dat de neutraliteit van Nederland anders in gevaar zou komen. Maar er zijn ook prenten over het algemeen kiesrecht en andere typisch Nederlandse onderwerpen.

Piet Vernimmen

Benieuwd naar meer verhalen over kunst en architectuur in Den Haag? Bekijk dan de aangeboden stadswandelingen en fietstochten, zoals bijvoorbeeld 'Kunst in de Stad', 'Kunst rond Cats', 'Kunst rond Maria Hoeve', 'Besuyde Den Houte', 'Naar Ot en Sien', of 'Anders Winkelen'. Of naar de rest van het originele aanbod van kleinschalige wandel- en fietstochten in Den Haag.